Św. Andrzej pochodził z Betsaidy nad
Jeziorem Galilejskim (J 1, 44), a mieszkał w domu teściowej
swego starszego brata, św. Piotra w Kafarnaum (Mk 1, 21.
29-30). Podobnie jak Piotr był rybakiem. Początkowo był
uczniem Jana Chrzciciela. Pod jego wpływem poszedł za
Chrystusem, gdy Ten przyjmował chrzest w Jordanie. Pierwszy
powołany przez Jezusa na apostoła. Andrzej nie tylko sam
przystąpił do Chrystusa, ale przyprowadził także św. Piotra,
swojego brata. Nazywany "PROTOKLEROS", czyli ten pierwszy,
który wszedł do grona uczniów Chrystysa. Pierwszy Powołany.
Przez cały okres publicznej działalności Pana Jezusa
należał do Jego najbliższego otoczenia. W ich domu w
Kafarnaum Chrystus niejednokrotnie się zatrzymywał.
Był świadkiem cudu w Kanie (J
1,40-2,12), cudownego rozmnożenia chleba ( J 6,8 nn).
Pośredniczył między Mistrzem a poganami (J 12,21 nn). W
Ewangeliach św. Andrzej występuje jeszcze dwa razy. Kiedy
Pan Jezus przed cudownym rozmnożeniem chleba zapytał Filipa:
"Skąd kupimy chleba, aby oni się posilili?" - św. Andrzej,
brat Szymona Piotra, rzekł do Niego: "Jest tu jeden
chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie ryby,
lecz cóż to jest dla tak wielu?" (J 6, 5. 9). I jeszcze raz
występuje św. Andrzej, kiedy pośredniczy, aby poganie także
mogli ujrzeć Chrystusa i z nim się zetknąć bezpośrednio: "A
wśród tych, którzy przybyli, aby oddać pokłon (Bogu) w
czasie święta byli też niektórzy Grecy. Oni więc przystąpili
do Filipa, pochodzącego z Betsaidy, i prosili go mówiąc:
«Panie, chcemy ujrzeć Jezusa». Filip poszedł i powiedział
Andrzejowi. Z kolei Andrzej i Filip poszli i powiedzieli
Jezusowi" (J 12, 20-22). Chodziło w tym wypadku o
prozelitów. Po Zesłaniu Ducha Świętego według apokryfów
Andrzej Apostoł miał pracować w Poncie, Kapadocji, Bitynii
(dzisiaj zachodnia Turcja), Achai, Macedonii, Tracji
(Bułgaria), Scytii (dolny bieg Dunaju. Stara tradycja
gruzińska mówi o jego obecności w Gruzji, Abchazji.
Jedenastowieczna tradycja staroruska podaje, że św. Andrzej
miał dotrzeć aż do Kijowa(?).
Według tradycji Kościoła
konstantynopolitańskiego był pierwszym biskupem greckiej
kolonii w Bizancjum. Tam też 30 listopada 70 roku w Patras
na Peloponezie, przeżegnawszy zebranych wyznawców, został
ukrzyżowany na krzyżu w kształcie litery X. Tam też go
pochowano.
W 356 roku relikwie św.
Andrzeja przewieziono z Patras do Konstantynopola i
umieszczono je w kościele Apostołów. Krzyżowcy z czwartej
wyprawy krzyżowej, którzy w 1202 r. zdobyli Konstantynopol,
zabrali relikwie i umieścili w Amalfi w pobliżu Neapolu.
Głowę św. Andrzeja papież Pius II w XV w. kazał przewieźć do
Rzymu, do bazyliki św. Piotra w myśl zasady, że skoro chwała
wspólna połączyła obu braci, powinna ta sama chwała połączyć
także ich ciała. 25 września 1964 r. papież Paweł VI nakazał
ją zwrócić kościołowi w Patras.
Kult św. Andrzeja był w
różnych krajach zawsze bardzo żywy. Święty Grzegorz I Wielki
założył ku jego czci klasztor i kościół w Rzymie. Otrzymał
także relikwie Apostoła z Konstantynopola (+ 604). Wiele
narodów i państw ogłosiło św. Andrzeja za swojego
szczególnego patrona. Tak uczyniły: Neapol, Niderlandy,
Szkocja, Hiszpania, arcybiskupstwo Brunszwiku, księstwo
Burgundii, Limburg, Luksemburg, Mantua i Szlezwig, a z
innych krajów - Bitynia, Grecja, Holandia, Niemcy, Pont,
Prusy, Rosja i Sycylia. Także bardzo wiele miast chlubi się
patronatem św. Andrzeja: Agde, Aranches, Baeza, Bordeaux,
Brescia, Bruggia, Hanower, Neapol, Orange, Pesaro, Rawenna,
Rochester. Jest także patronem małżeństw, podróżujących,
rybaków, rycerzy, woziwodów, rzeźników. Orędownik
zakochanych, wspomaga w sprawach matrymonialnych i
wypraszaniu potomstwa. Dużą czcią cieszył się św. Andrzej
również w Polsce. Istniał u nas zwyczaj wróżb andrzejkowych.
Dziewczęta lały wosk roztopiony na wodę i zgadywały z figur,
jakie się tworzą, która będzie miała pierwsza wesele.
Relikwie Świętego od 800 lat
spoczywają we Włoszech, w Amalfi koło Neapolu. Dnia 18
października 2003 r. czcigodne szczątki Apostoła zostały
przekazane przez Arcybiskupa diecezji Amalfi kościołowi
środowisk twórczych w Warszawie, którego patronem jest św.
Andrzej. W uroczystości wzięli udział Józef Kardynał Glemp
Prymas Polski, przedstawiciele środowisk twórczych oraz
Rektor kościoła. Było to wielkie święto i niezwykłe
wydarzenie dla Warszawy oraz całej Polski, albowiem pierwszy
z Apostołów Pana Jezusa (i pierwszy w naszej historii) po
dwóch tysiącach lat uroczyście przybył na stałe do naszej
ojczyzny.
W ikonografii św. Andrzej
Apostoł przedstawiany jest jako starszy mężczyzna o gęstych,
siwych włosach i krzaczastej, krótkiej brodzie. Jako apostoł
nosi długi płaszcz. Czasami ukazywany jako rybak w krótkiej
tunice. Powracającą sceną w sztuce religijnej jest chwila
jego ukrzyżowania. Atrybutami Świętego są: "krzyż św.
Andrzeja" w kształcie X, księga, ryba, sieć.
W Złoczewie św. Andrzej
Ap. Jest patronem parafii od początku jej istnienia. Odpust
ku jego czci obchodzony jest w dniu 30 listopada.
